Priredio: Nenad TADIĆ

BIJELJINA, 16. OKTOBRA (SRNA) - Prvo pravo evropskog građanina je pravo da putuje, živi i radi bilo gde u Uniji - ističe Fonten.

Ugovorom iz Mastrihta ovo pravo je zaštićeno u poglavlju o državljanstvu. EU je donijela uputstvo kojim se uspostavlja sistem uzajmnog priznavanja kvalifikacija u obrazovanju.

Ovo uputstvo se odnosi na sve univerzitetske programe koji traju tri godine ili duže i bazira se na principu uzajamnog povjerenja u kvalitet nacionalnog obrazovanja i sistema obuke. Svako lice koje je državljanin bilo koje zemlje EU može se baviti pružanjem usluga u oblasti zdravstva, obrazovanja ili drugih javnih usluga bilo gdje na teritoriji Unije sa izuzetkom aktivnosti koje predstavljaju prerogative državnih organa (policija, oružane snage, spoljni poslovi, itd.).

Prema tome, šta je prirodnije nego angažovati Britanca da predaje engleski u Rimu, ili podstaći mladog čovjeka koji je diplomirao u Belgiji da polaže državni ispit u Francuskoj?

Od 2004. godine, evropski građani koji putuju unutar EU mogu od svojih nacionalnih vlasti da dobiju i kartu evropskog zdravstvenog osiguranja, koja im pomaže da pokriju medicinske usluge ukoliko se razbole dok su u nekoj drugoj zemlji.

Evropljani nisu samo potrošači ili učesnici u ekonomskim i društvenim poslovima. Oni su takođe građani EU i kao takvi imaju posebna politička prava.

Prema Ugovoru iz Mastrihta, svaki građanin Unije, bez obzira na nacionalnost, ima pravo da glasa i da se kandiduje na lokalnim izborima u svojoj zemlji stanovanja i na izborima za Evropski parlament.

Građanstvo Unije utvrđeno je Članom 17 Ugovora iz Amsterdama: "Svako lice koje ima državljanstvo neke od država članica jeste građanin Unije. Građanstvo Unije dopunjava, a ne zamjenjuje nacionalno državljanstvo."

Ugovor iz Amsterdama, koji je stupio na snagu 1993. godine, otišao je još dalje u jačanju osnovnih prava. On uvodi postupak suspenzije prava članstva u EU, svakoj zemlji koja prekrši osnovna prava građana EU.

On takođe širi princip nediskriminacije kako bi pored nacije obuhvatio i pol, rasu, vjeru, starosno doba i seksualnu orijentaciju.

Konačno, Ugovor iz Amsterdama poboljšava politiku transparentnosti EU koja građanima omogućava veći pristup zvaničnim dokumentima evropskih institucija.

Posvećenost EU građanskim pravima potvrđena je u Nici decembra 2000. godine kada je svečano proglašena Povelja EU o osnovnim pravima. Povelju je izradila konvencija sačinjena od članova nacionalnih i evropskog parlamenta, predstavnika nacionalnih vlada i jednog člana Komisije.

Povelja u okviru šest poglavlja - Dostojanstvo, Slobode, Jednakost, Solidarnost, Građanska prava i Pravda – u 54 člana izlaže osnovne vrijednosti EU kao i građanska, politička, ekonomska i socijalna prava građana EU.

Prvi članovi odnose se na ljudsko dostojanstvo, pravo na život, "integritet ličnosti", slobodu izražavanja i savesti. Poglavlje o solidarnosti, na novi način, spaja socijalna i ekonomska prava kao što su pravo na štrajk; pravo radnika da bude informisan i konsultovan; pravo na usklađivanje porodičnog i profesionalnog života; pravo na zdravstveno i socijalno osiguranje i socijalnu pomoć u cijeloj EU.

Povelja takođe promoviše jednakost između muškaraca i žena i uvodi prava kao što su zaštita podataka, zabrana eugenike i reproduktivnog kloniranja ljudskih bića, pravo na zaštitu životne sredine, pravo djece i starijih ljudi i pravo na dobru upravu.